Is margarine nog steeds ongezond?

22 June 2017 - 16:45 door Martine onder Overige
Kenmerken: ,
Margarine op brood

Vandaag een artikeltje over margarine! Zoals ik in mijn vorige post aangaf wil ik wat vaker over gezondheidsonderwerpen gaan schrijven. Ik kijk wat margarine precies is, hoe het gemaakt wordt, en hoe gezond of ongezond het is vergeleken met andere voedingsmiddelen zoals boter en olie.

Margarine heeft een slechte naam. Mensen vinden het 'te bewerkt' en ze zijn bang dat het ongezond is, met name omdat er transvet in zou kunnen zitten. Veel bewuste eters kiezen daarom liever voor andere vormen van vet, zoals kokosolie of zelfs roomboter, omdat die gezonder zouden zijn. Maar is dat terecht?

Wat is margarine en hoe word het gemaakt?

Margarine is in de 19e eeuw uitgevonden als langer houdbaar alternatief voor boter. In essentie is het een emulsie (mengsel) van vet en water, met een paar toevoegingen die ervoor zorgen dat het goed gemengd blijft. Het lijkt wat dat betreft op als mayonaise, maar het steviger vanwege de verzadigde vetten die erin zitten. Als je het interessant vindt kun je met dit recept zelf margarine maken van plantaardige melk en kokosolie.

Transvet

De slechte naam van margarine komt uit de tijd dat het nog vol zat met transvet, een speciale vorm van vet die erg schadelijk is voor het lichaam en het risico op hart- en vaatziekten verhoogt. Aanvankelijk wist men niet dat transvetten zo ongezond waren. Toen dit bekend werd heeft de overheid maatregelen genomen om fabrikanten te stimuleren het transvet uit hun margarines te halen. Dit is uiteindelijk effectief geweest, en tegenwoordig bevatten de meeste margarines die je in de winkel kunt kopen nauwelijks of zelfs helemaal geen transvet meer.


Hoe ontstaat transvet?

Voor wie het naadje van de kous wil weten komt er nu een technisch verhaaltje. Transvet ontstaat tijdens het gedeeltelijk harden van vetten. Onverzadigde olie wordt met waterstof en een katalysator omgezet in hard verzadigd vet. Dit is handig voor margarinefabrikanten, omdat ze zo goedkope plantaardige olie kunnen gebruiken als grondstof voor de margarine.

Tijdens dit proces worden er extra waterstofatomen toegevoegd aan het onverzadigde vet (hydrogenering). Het vetmolecuul bevat daarna het maximale aantal waterstofatomen en is dus 'verzadigd'. Als dit proces slechts gedeeltelijk wordt gedaan en het vet dus niet volledig verzadigd is, ontstaat er behalve verzadigd vet ook het schadelijke transvet. Dit kan worden voorkomen door het vet volledig te harden. Het lijkt misschien vreemd, maar volledig gehard vet is dus gezonder dan gedeeltelijk gehard vet.


De Gezondheidsraad beveelt aan om transvet zoveel mogelijk te beperken. Het advies is om minder dan 1% van je dagelijkse calorieën uit transvet te halen. Voor iemand die 2.000 calorieën per dag binnenkrijgt, is dat maximaal zo’n 2 gram transvet per dag.

Margarine die je in de supermarkt koopt bevat tegenwoordig vrijwel geen transvet meer, maar sommige zoete en zoute snacks worden nog wel met gedeeltelijk gehard vet gemaakt. Ook vlees van herkauwers, volle melk, kaas en roomboter bevatten van nature kleine hoeveelheden transvet. Dit is een andere vorm dan de plantaardige, maar ook deze is waarschijnlijk schadelijk voor het lichaam.

Alpro margarine, vegan

Hoe zit het met de toevoegingen?

Mensen die zich zorgen maken over hoe 'bewerkt' margarine is, kijken vaak ook naar de toevoegingen. Op de ingrediëntenlijst staan meestal wat e-nummers zoals lecithine (E322) en calciumalginaat (E404). Dit zijn stabilisatoren, conserveermiddelen en emulgatoren, ofwel stoffen die helpen om de olie en het vocht in de margarine mooi gemengd te houden en voorkomen dat het gaat schiften of bederven. Deze stoffen zijn allemaal uitgebreid getest en er zijn ruime marges vastgesteld voor het veilige gebruik ervan.

Ook worden aan margarine vitamine A en D toegevoegd. Dit is door de overheid verplicht gesteld omdat veel Nederlanders tekort aan deze vitamines hebben. Als je geen margarine gebruikt (bijvoorbeeld omdat je net als ik niet van 'boter' op je brood houdt), is het belangrijk om op te letten dat je deze voldoende binnenkrijgt. Ik neem zelf een vitamine D supplement en probeer iedere dag rode en oranje groentes te eten.

Conclusie: hoe kies je een gezonde margarine?

Margarine is in de afgelopen jaren sterk verbeterd en kan nu prima onderdeel zijn van een gezond gevarieerd voedingspatroon. Het bevat (vrijwel) geen transvet meer en is verrijkt met belangrijke voedingsstoffen vitamine A en D. Toch zijn er nog wel wat dingen waar je op kunt letten als je in de winkel voor de koeling staat of producten met margarine of vet koopt.

1. Check of er echt geen 'gedeeltelijk gehard / gehydrogeneerd vet' in zit. Fabrikanten zijn verplicht om bij de ingrediënten te vermelden of een product gedeeltelijk gehard vet bevat.

2. Kies liefst een product met een hoger aandeel onverzadigde vetten en minder verzadigd vet. Het vervangen van verzadigd vet door onverzadigd vet verlaagt namelijk het risico op hart- en vaatziekten. Ook in de keuken kun je daarom beter kiezen voor vloeibare olie (olijfolie, koolzaadolie etc.) of vloeibare margarine dan voor vaste vetten zoals harde margarine, kokosolie, palmolie en roomboter.

3. Als je op de calorieën wilt letten kun je op brood eventueel kiezen voor halvarine in plaats van margarine. Halvarine bevat de helft minder vet dan margarine, en heeft daardoor ook bijna de helft minder calorieën. Halvarine is echter niet geschikt om mee te bakken.

Becel margarine, veganVoorbeelden van gezonde vegan margarines zijn o.a. Becel 100% plantaardig, inclusief de varianten met smaakjes en Provamel Soya bakken & smeren. Vloeibare bakmargarine uit een fles is ook een goeie keus. Qua halvarine kun je kiezen voor de lichtblauwe kuipjes Alpro lekker gezond smeren en Becel Original voor op brood. Een ander lekker alternatief voor op brood is mayonaise. Dit is geheel gemaakt met onverzadigde olie. Het bevat alleen bevat geen toegevoegde vitamine A en D.

Ik hoop dat je dit een interessant en nuttig artikeltje vond! Er zijn misschien nog veel meer onderwerpen waar je vragen over hebt (zoals kokosolie, is dat geen gezond vet?). Ik ga daar in de toekomst meer over schrijven. In de tussentijd kun je ook persoonlijk bij mij terecht met je voedingsvragen, via de coaching die ik aanbied.

Wil je meer hierover lezen?

Wikipedia over de geschiedenis van margarine

Wikipedia over transvet

I am a foodie over transvet

Vegetus slaat de vleugels uit!

16 June 2017 - 9:47 door Martine onder Persoonlijk verhaal
Kenmerken: 
Presentatie VegFest NL Als je een vertrouwde lezer bent valt het je misschien op dat de menubalk is veranderd. Er is een kopje ‘Workshops & Advies’ bijgekomen! Ik heb al heel lang de wens om vanuit Vegetus ook workshops, presentaties en voedingscoaching te gaan aanbieden. Nu mijn promotie is afgerond heb ik daar eindelijk tijd voor! Ik zal […]

Vegan weekmenu voor grote groepen

8 June 2017 - 7:01 door Martine onder Avondmaaltijd, Persoonlijk verhaal
Kenmerken: , ,
Bereidingstijd: voorbereiding 15 minuten, koken 30 minuten, totaal 45 minuten
Voor: 10-15 personen
Vegan koken voor grote groepen Ik ben gepromoveerd! Vijf jaar lang onderzoek doen, schrijven en presenteren op congressen, en nu is het zo ver, ik mag voortaan dr. voor mijn naam zetten. Als je meer wilt lezen over mijn onderzoek kan dat hier, op de website van NWO. Ik heb een super fijne dag gehad, met veel lieve mensen en […]

Volkoren pitabroodjes, zonder te kneden

21 May 2017 - 22:46 door Martine onder Brood, Hapjes
Kenmerken: , , ,
Bereidingstijd: voorbereiding 15 minuten, koken 15 minuten, totaal 30 minuten
Voor: 8 broodjes
Volkoren pitabroodjes Ik ben de laatste tijd lekker aan het experimenteren met deeg. Vooral ‘no knead bread’ vind ik heel interessant. Brooddeeg wat je niet hoeft te kneden, omdat het door een langere rijstijd zelf een mooie glutentextuur vormt. Dat scheelt een hoop werk! Als we ‘s avonds pizza willen eten meng ik nu ‘s morgens snel […]

Aardappel-uienfritters

8 May 2017 - 7:39 door Martine onder Bijgerecht
Kenmerken: , , , , ,
Aardappel-kikkererwtenfritters Deze fritters zijn momenteel één van mijn favoriete lunchrecepten. Het zijn perfecte kleine comfort food pakketjes met een zetmeel (aardappel), eiwitbron (kikkererwtenmeel) en groente (wortel en ui). Je hebt even een arm-workout met de rasp of je moet je foodprocessor tevoorschijn halen, maar verder is het super snel en makkelijk. Als je dit een leuk […]

Mexicaans vegan voor de hele familie

25 April 2017 - 15:25 door Martine onder Avondmaaltijd
Kenmerken: , , , , ,
Mexicaans vegan voor de hele familie Het is hier weer even stil geweest. Ik ben druk met de voorbereidingen voor het verdedigen van mijn proefschrift. Het gaat echt gebeuren, eindelijk! En we zijn twee weken op vakantie geweest in de VS om Davids familie te zien en New York te bezoeken. Het was super leuk. We hebben heel veel gezien, gedaan, […]

Vegan poffert in de pan

7 April 2017 - 7:01 door Martine onder Brood, Cake en gebak
Kenmerken: , , , ,
Bereidingstijd: voorbereiding 5 minuten, koken 25 minuten, totaal 90 minuten
Voor: 6 punten
Vegan poffert Op de website van Albert Heijn zag ik een recept voor ‘poffert’. Ik dacht altijd dat poffert een soort Groningse tulband was, maar dit recept leek meer op een hele dikke gerezen pannenkoek. Mijn Zeeuwse oma maakte vroeger ook wel eens zoiets, maar dan kleiner, en dat noemde ze ‘smouters’. Grappig hoeveel regionale versies er […]

Kokos-zadenmuesli

21 March 2017 - 9:58 door Martine onder Ontbijt
Kenmerken: , , , , , ,
Bereidingstijd: voorbereiding 5 minuten, koken 10 minuten, totaal 15 minuten
Voor: 2,5 koppen
Noten en zaden cruesli, koolhyrdraatarm vegan Deze zadenmuesli is al zo’n drie jaar lang Davids favoriete ontbijt. Hij eet dit met sojayoghurt en bevroren bessen, maar je zou het ook over een smoothie bowl kunnen strooien, gebruiken in baksels, of wat je verder leuk vindt. Dit recept staat al een poosje op mijn Engelstalige website, maar ik kwam er steeds niet […]

Havermout scones

24 February 2017 - 7:22 door Martine onder Brood, Cake en gebak, Hapjes
Kenmerken: , , , , ,
Bereidingstijd: voorbereiding 10 minuten, koken 20 minuten, totaal 30 minuten
Voor: 8 punten
Havermout scones, vegan Ik ben lid van de Vegan Cookalong groep op Facebook. Iedere week kiest één groepslid een recept, wat dan door zo veel mogelijk mensen gemaakt wordt. Erg leuk om nieuwe recepten te proberen die je anders misschien niet gemaakt zou hebben, en ook een handige manier om nieuwe kookboeken te leren kennen! Dit recept voor […]

Hartige havermout met spinazie en avocado

15 February 2017 - 16:40 door Martine onder Lunch
Kenmerken: , , , ,
Bereidingstijd: voorbereiding 5 minuten, koken 5 minuten, totaal 10 minuten
Voor: 1 persoon
Hartige havermout met spinazie, vegan Hartige havermout?!? Ja, dat bestaat en het is zelfs best wel lekker. Het lijkt qua smaak en textuur een beetje op risotto, maar het is veel sneller klaar omdat havermout niet zo lang hoeft te koken. Eerlijk is eerlijk, het is een beetje hippievoer. David maak ik er niet blij mee, maar zelf houd ik […]
Vegetus gebruikt cookies om de website te optimaliseren. Lees onze Privacyverklaring voor meer informatie.